- Η pωσική γλώσσα ως μη μητρική (Athens: Teflon, 2025)
Previously, TEFLON magazine published a large selection of translations by Niki Karageorgou from Pavel Arseniev — see TEFLON No. 31 (summer 2024).
Πάβελ Αρσένιεφ, Η ρωσική γλώσσα ως μη μητρική
Πρώτη έκδοση: Σεπτέμβριος 2025, Αθήνα
Μετάφραση: Νίκη Καραγεώργου
Επιμέλεια και τυπογραφικές διορθώσεις: Jazra Khaleed, Ελένη Μπούρου
Σελιδοποίηση: εκδόσεις futura
Εξώφυλλο: David Moore
ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ
Γεννημένος το 1986 στο Λένινγκραντ, ο Πάβελ Αρσένιεφ (Павел Арсеньев) ανήκει στον κύκλο των ρωσόφωνων ποιητών που το έργο τους είναι κατά βάση, αν όχι αποκλειστικά, πολιτικό. Ως αρχισυντάκτης του λογοτεχνικού περιοδικού Τρανσλίτ (Транслит), το οποίο αποτελεί σημείο αναφοράς για τη γενιά του, ο Αρσένιεφ εδώ και είκοσι χρόνια (συν)διαμορφώνει την πορεία και τα χαρακτηριστικά της σύγχρονης ρωσόφωνης πολιτικής ποίησης. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία επηρέασε καθοριστικά την προσωπική του ζωή, καθώς η επιστροφή στη Ρωσία από τη Μασσαλία, όπου ζει τα τελευταία χρόνια, ισοδυναμεί πλέον με φυλάκιση, εξαιτίας της ξεκάθαρης θέσης του ενάντια στον πόλεμο. Όπως γράφει στο τεύχος 25 (άνοιξη 2022) του Τρανσλίτ, με τον όχι τυχαία μεταγραμμένο στα λατινικά τίτλο «bol’she net slov» («δεν υπάρχουν πια λέξεις»):
Η εισβολή στην Ουκρανία έπληξε τον πυρήνα της ρωσικής ταυτότητας και κουλτούρας, καθιστώντας αδύνατο να προσεγγίσουμε την κληρονομιά τους, καθώς και να μιλήσουμε και να γράψουμε ποίηση σε αυτή τη γλώσσα με τον τρόπο που γινόταν πριν. […] Εξακολουθούσαμε να πιστεύουμε ότι είχαμε το δικαίωμα να μιλάμε και να δημοσιεύουμε, διότι θέλαμε να εκφράσουμε τη σφοδρή εναντίωσή μας σε οποιαδήποτε «ομαλοποίηση» της κατάστασης ή ψευδαίσθηση μιας «κανονικότητας». Επιπλέον, αισθανθήκαμε την ανάγκη να αντιμετωπίσουμε τους εσωτερικούς δαίμονες του πολιτισμού μας που οδήγησαν σε αυτή την άνευ προηγουμένου πολιτική και πολιτιστική καταστροφή.
Οι προβληματισμοί αυτοί καταλαμβάνουν κεντρική θέση τόσο στην ποίηση όσο και στη συλλογιστική του Αρσένιεφ, ο οποίος –στο ίδιο κείμενο– φτάνει να αμφισβητήσει ακόμα και την καταλληλότητα της ρωσικής γλώσσας ως εργαλείου ποιητικής έκφρασης:
Οποιαδήποτε μορφή γραφής ή δημοσίευσης ποίησης στη ρωσική γλώσσα θα μπορούσε εύκολα να θεωρηθεί «βάρβαρη» ή ακατάλληλη. Επιπλέον, οποιαδήποτε μορφή «πολιτιστικής εργασίας» (ακόμα κι αν τοποθετηθεί εντός ενός αντιπολεμικού πλαισίου) θα μπορούσε να θεωρηθεί ύποπτη για «συνεργασία» με τους ίδιους παράγοντες της πολιτικής εξουσίας που τώρα βομβαρδίζουν την Ουκρανία.
Καταδικάζοντας την «ιδέα» της ρωσικής κουλτούρας και ιστορίας και θέτοντας υπό αμφισβήτηση την πολιτιστική παράδοση στην οποία ανήκουν τόσο ο ίδιος όσο και το Τρανσλίτ, ο Αρσένιεφ στρέφεται προς την πολιτική διαμαρτυρία και ανυπακοή, εμμένοντας σε μια ξεκάθαρα αντιμιλιταριστική στάση. Συνεχίζει να γράφει ποίηση, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί μια κριτική στάση απέναντι στη γλώσσα, αμφισβητώντας την άποψη ότι η εγγύτητα –φυσική και γεωγραφική– στα γεγονότα καθορίζει το ηθικό δικαίωμα του ποιητή να μιλάει για όσα συμβαίνουν.
Η παρουσία του «ρωσικού κόσμου» στην ποίησή του, όπως και η πολεμική εναντίον του, προϋπήρχαν του πολέμου και της εξορίας. Από τα πρώτα του ποιήματα, σχεδόν είκοσι χρόνια πριν, η αποστειρωμένη ακαδημαϊκή κοινότητα, ο ρωσικός ιμπεριαλισμός, ο φασισμός και ο εθνικισμός βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κριτικής του. Από τις «έρευνες» του Τσέχοφ στη νήσο Σαχαλίν και τα ταξίδια του Γιούρι Γκαγκάριν μέσα από τους σωλήνες ύδρευσης έως τα μοιρολόγια των μαυροντυμένων ηλικιωμένων γυναικών της Αμπχαζίας και τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις της περασμένης δεκαετίας στη Μόσχα, ο Αρσένιεφ συνθέτει ένα κολάζ της σοβιετικής και σύγχρονης ρωσικής πραγματικότητας. Η ειρωνεία, ο σαρκασμός και η αποστασιοποιημένη γλώσσα οδηγούν στην πλήρη αποδόμηση ενός ήδη μισοδιαλυμένου τοπίου και την ίδια στιγμή λειτουργούν ως πρόκληση-πρόσκληση για την άρνηση και ανατροπή του κυρίαρχου λόγου. Εντέλει, η ποίηση του Αρσένιεφ, μακριά από συναισθηματισμούς και ενθουσιώδεις διακηρύξεις, επιμένει –στίχο προς στίχο– στη σαφή και αδιαμφισβήτητη αντιεξουσιαστική της υπόσταση.
περιοδικό Τεφλόν
Ιούλιος 2025
Related events:
3-5 October, book appeared at TEFLON stand at Athens Art Book Fair
11 Ιανουαρίου, στη Λοκομοτίβα (Μπόταση 7, Εξάρχεια) παρουσίαση βιβλίου, κειμενική παράσταση και συζήτηση
